Makanan percuma jadi pelaburan masa depan kanak-kanak Papua

WAMENA: Bagi sebahagian kanak-kanak di pedalaman Tanah Tinggi Papua, hari persekolahan bermula dengan ubi kayu, keledek atau keladi sebagai sarapan.

Ada juga yang datang ke sekolah dengan perut kosong.

Corak pemakanan yang tidak seimbang itu bukan sekadar isu kelaparan.

Kekurangan zat makanan boleh menjejaskan tumpuan di dalam kelas, pertumbuhan fizikal dan akhirnya kemampuan kanak-kanak mengikuti pembelajaran.

Di sinilah program Makanan Berkhasiat Percuma (MBG) pemerintah Presiden Prabowo Subianto membawa makna lebih besar bagi Papua berbanding sekadar menyediakan hidangan percuma.

Dilancarkan di seluruh Indonesia pada Januari 2025, MBG merupakan antara program utama Encik Prabowo untuk meningkatkan mutu modal insan menjelang wawasan Indonesia Emas 2045.

Matlamatnya mudah tetapi besar: memastikan kanak-kanak mendapat makanan seimbang yang mengandungi karbohidrat, protein, vitamin dan serat.

Bagi Tanah Tinggi Papua, kepentingannya lebih mendesak.

Wilayah yang merangkumi Jayawijaya, Lanny Jaya, Tolikara, Nduga, Yahukimo, Mamberamo Tengah, Pegunungan Bintang dan Yalimo mempunyai banyak masyarakat yang tinggal jauh dari pusat bandar, menyebabkan akses kepada makanan berkhasiat dan pendidikan berkualiti menjadi lebih sukar.

Timbalan Gabenor Tanah Tinggi Papua, Encik Ones Pahabol, melihat MBG sebagai asas kepada pembangunan wilayah dalam jangka panjang.

Logiknya ialah pembangunan Papua memerlukan generasi pemimpin, pekerja dan golongan profesional yang berpendidikan serta sihat.

Untuk mencapai matlamat itu, usaha perlu bermula ketika mereka masih kecil.

Makanan dengan kandungan zat yang mencukupi membantu pertumbuhan kanak-kanak, tetapi kesannya juga berkait rapat dengan pendidikan.

Seorang murid yang datang ke sekolah tanpa sarapan mungkin menghadapi kesukaran memberikan perhatian atau mengikuti pelajaran. Menyediakan makanan di sekolah boleh mengurangkan satu daripada hambatan asas itu.

Atas sebab tersebut, Encik Pahabol berpendapat MBG perlu berjalan seiring dengan usaha memperluas akses kepada pendidikan berkualiti daripada tadika sehingga universiti.

Persoalan terbesar sekarang bukan lagi sama ada program itu diperlukan, tetapi sama ada pemerintah mampu menyampaikannya secara konsisten kepada masyarakat yang paling memerlukan.

Ketua Badan Berkhasiat Nasional (BGN), Encik Sudaryono, yang mengambil alih jawatan pada akhir Julai, mahu memberikan keutamaan kepada kawasan sempadan, pulau terluar dan daerah ketinggalan.

Papua, Nusa Tenggara Timur, Nias, Maluku dan Maluku Utara dikenalpasti antara kawasan utama untuk peluasan program.

Daripada hampir 30,000 dapur MBG, yang secara rasmi dikenali sebagai Unit Perkhidmatan Pemenuhan Gizi (SPPG), di seluruh Indonesia, hanya 13 beroperasi di Tanah Tinggi Papua.

Lima daripadanya terletak di Jayawijaya.

Setiap dapur di wilayah itu menyediakan makanan kepada antara 3,500 dengan 7,000 penerima.

Angka itu menunjukkan skala operasi yang besar, tetapi pada masa sama menggambarkan cabaran untuk memastikan makanan sampai kepada penduduk yang tinggal di kawasan terpencil.

Program itu juga tidak terhad kepada murid sekolah.

Wanita hamil, ibu yang menyusukan anak dan kanak-kanak bawah lima tahun turut menerima makanan menerusi MBG.

Langkah itu penting kerana kekurangan zat makanan pada peringkat awal kehidupan boleh menyebabkan bantut, iaitu keadaan apabila pertumbuhan fizikal dan perkembangan kanak-kanak terjejas akibat kekurangan zat makanan berpanjangan.

Satu lagi kekuatan MBG ialah konsep menggunakan bahan makanan tempatan.

Karbohidrat tidak semestinya datang daripada beras. Jagung, ubi dan sagu boleh digunakan berdasarkan makanan yang tersedia di sesuatu kawasan. Ikan, ayam, telur dan daging pula boleh diperoleh daripada penternak dan pengeluar tempatan.

Jika dilaksanakan dengan baik, pendekatan itu membolehkan wang pemerintah untuk MBG turut mengalir kepada petani, nelayan dan perniagaan kecil tempatan.

Ini menjadikan program tersebut bukan sahaja dasar pemakanan, tetapi berpotensi menjadi pemangkin ekonomi masyarakat.

Namun, skala besar membawa risiko tersendiri.

Mutu makanan, kebersihan dapur, penghantaran ke kawasan terpencil dan pemantauan perlu dilakukan secara konsisten.

Anggota Dewan Perwakilan Rakyat (DPR), Encik Yan Permenas Mandenas, yang melawat beberapa sekolah dan dapur MBG di Jayawijaya, berkata kemudahan yang diperiksanya memenuhi piawaian keselamatan dan mutu makanan BGN.

Pengawasan sedemikian penting apabila pemerintah mahu memperluas MBG daripada lebih 60 juta penerima sekarang kepada 83 juta orang di seluruh Indonesia menjelang akhir 2026.

Menariknya, idea menyediakan sarapan kepada murid bukan sesuatu yang benar-benar baru di Tanah Tinggi Papua.

Sejak 2013, pemerintah daerah Tolikara melaksanakan program Sarasehans, singkatan bagi Sarapan Sehat untuk Anak Sekolah, atau Sarapan Sihat untuk Kanak-Kanak Sekolah.

Program itu diteruskan selama lebih sedekad dan pada 2026 mendapat pengiktirafan nasional bagi usaha menangani masalah bantut.

Pengalaman Tolikara menunjukkan bahawa program pemakanan sekolah boleh bertahan dalam jangka panjang sekiranya mendapat sokongan pemerintah tempatan.

Bagi MBG, ukuran kejayaan akhirnya bukan pada jumlah hidangan yang diagihkan setiap hari.

Ujian sebenar ialah sama ada makanan itu dapat meningkatkan kesihatan, membantu kanak-kanak belajar dengan lebih baik dan akhirnya mengecilkan jurang pembangunan antara Papua dengan wilayah Indonesia yang lebih maju.

Di Tanah Tinggi Papua, sepinggan makanan di sekolah mungkin kelihatan seperti bantuan kecil.

Tetapi bagi seorang kanak-kanak yang sebelum ini datang ke kelas dengan perut kosong, ia boleh menjadi langkah pertama kepada peluang hidup yang lebih baik. – Agensi berita.