Kajian: Jerebu ragut 3,560 nyawa di Indonesia dalam September

JAKARTA: Kebakaran hutan dan tanah yang berlarutan selama beberapa bulan di Indonesia dianggarkan meragut 3,560 nyawa sepanjang September lalu, ketika hampir 58 juta penduduk negara itu terpaksa menghirup udara tercemar yang boleh membahayakan kesihatan.

Angka membimbangkan itu didedahkan dalam satu kajian oleh Pusat Penyelidikan Tenaga dan Udara Bersih (CREA), sebuah badan pemikir yang berpangkalan di Helsinki, Finland, pada 30 Oktober.

Menurut kajian tersebut, jumlah keseluruhan kematian yang dikaitkan dengan pencemaran udara di Indonesia meningkat 42 peratus, daripada anggaran 3,740 kes pada Ogos kepada 5,310 kes pada September.

Daripada jumlah itu, sebanyak 3,560 kematian dikaitkan dengan asap kebakaran hutan dan tanah, manakala 1,750 lagi berpunca daripada pencemaran udara yang berterusan akibat kegiatan perindustrian, pengangkutan dan sumber pencemaran di kawasan bandar.

CREA menjelaskan bahawa angka kematian tersebut merupakan anggaran berdasarkan kesan pendedahan jangka pendek kepada zarah pencemar halus, dikenali sebagai PM2.5, yang boleh memasuki paru-paru dan aliran darah.

Kematian yang dianggarkan berlaku dalam tempoh beberapa hari selepas seseorang terdedah kepada pencemaran udara berkenaan.

“Kemerosotan mutu udara akibat kebakaran hutan dan tanah di Indonesia menyebabkan anggaran kematian meningkat kepada 3,560 kes pada September 2026, sekali ganda berbanding anggaran Ogos,” menurut kenyataan CREA.

Kajian itu mendapati Kalimantan, yang terletak di bahagian Indonesia di Pulau Borneo, merupakan antara kawasan paling teruk terjejas.

Di empat wilayah Kalimantan, antara 94 dengan 99 peratus kematian yang dikaitkan dengan pencemaran udara berpunca daripada asap kebakaran hutan dan tanah.

Di beberapa wilayah Sumatera pula, lebih 80 peratus kematian berkaitan pencemaran udara disebabkan kebakaran.

Keadaan itu berbeza di Pulau Jawa, apabila sebahagian besar kematian masih dikaitkan dengan pencemaran daripada kegiatan perindustrian, loji janakuasa dan kenderaan.

Selain meragut nyawa, kebakaran yang berlarutan turut menyebabkan semakin ramai penduduk Indonesia terdedah kepada udara yang tidak selamat untuk dihirup.

Pada kemuncak pencemaran September, kira-kira 57.8 juta penduduk terdedah kepada udara pada tahap tidak sihat hingga berbahaya, meningkat 40 peratus berbanding 41.3 juta orang pada Ogos.

Ini bermakna tambahan 16.5 juta penduduk terdedah kepada pencemaran udara yang serius dalam tempoh sebulan.

Secara purata, seramai 34.5 juta penduduk Indonesia menghirup udara tercemar setiap hari sepanjang September, meningkat hampir 60 peratus berbanding bulan sebelumnya.

Di Kalimantan sahaja, jumlah penduduk yang terdedah kepada udara pada tahap berbahaya ketika hari paling teruk meningkat hampir tiga kali ganda, daripada 2.8 juta kepada 6.4 juta orang.

Kajian itu turut mendapati purata kepekatan PM2.5 di Indonesia pada September mencapai 36 mikrogram bagi setiap meter padu udara.

Paras tersebut lebih tujuh kali ganda berbanding garis panduan tahunan Pertubuhan Kesihatan Sedunia (WHO), iaitu lima mikrogram bagi setiap meter padu.

Bagaimanapun, garis panduan WHO itu merupakan ukuran purata tahunan, manakala angka yang direkodkan CREA adalah bagi tempoh sebulan.

Pencemaran tersebut dianggarkan menyebabkan 333,470 kes jangkitan saluran pernafasan akut di tujuh wilayah yang terjejas akibat kebakaran.

Hampir satu perempat daripada kes berkenaan melibatkan kanak-kanak berusia lima tahun ke bawah, sekali gus menimbulkan kebimbangan terhadap kesan pencemaran kepada golongan yang lebih mudah terdedah kepada masalah kesihatan.

Keadaan semakin membimbangkan apabila kegiatan kebakaran di Kalimantan, Sulawesi dan Papua dilaporkan sudah melepasi rekod yang dicatatkan pada 2015, ketika Indonesia mengalami antara krisis jerebu paling buruk dalam sejarahnya.

Namun, keupayaan Badan Nasional Pengurusan Bencana Indonesia (BNPB) untuk menangani keadaan itu dilaporkan semakin terbatas berikutan pemotongan 75 peratus peruntukan belanjawannya bagi 2026.

Pengurangan dana tersebut menimbulkan persoalan mengenai kemampuan pihak berkuasa melaksanakan operasi memadam kebakaran, menghulurkan bantuan kecemasan dan melindungi penduduk yang terjejas.

Asap daripada kebakaran itu juga terus merebak merentasi sempadan Indonesia, sekali gus menimbulkan kebimbangan terhadap kesannya kepada negara jiran.

Kerajaan Presiden Prabowo Subianto turut berdepan kritikan kerana didakwa lebih mengutamakan kepentingan politik dan ekonomi, termasuk pembalakan serta peluasan kawasan perladangan, berbanding perlindungan kesihatan awam.

Pada 20 Oktober, sempena genap dua tahun pentadbiran Presiden Prabowo dan Naib Presiden Gibran Rakabuming Raka, sekumpulan mahasiswa mengadakan bantahan bagi mendesak kerajaan mengisytiharkan kebakaran hutan dan tanah sebagai bencana nasional.

Mereka turut menggesa kerajaan pusat meningkatkan bantuan kepada wilayah yang kekurangan sumber kewangan untuk menangani kebakaran.

CREA menegaskan bahawa usaha memadam kebakaran sahaja tidak mencukupi untuk menyelesaikan masalah berulang itu.

Sebaliknya, kerajaan perlu mempergiat pemulihan tanah gambut, memperketat penguatkuasaan undang-undang dan mengenakan hukuman tegas terhadap pihak yang melakukan pembakaran terbuka secara haram.

Bagi kawasan bandar, khususnya di Jawa, kerajaan juga perlu mengawal pelepasan bahan pencemar daripada loji janakuasa, industri berat dan sektor pengangkutan.

CREA turut menggesa Indonesia mewujudkan rangka kerja nasional yang lebih menyeluruh bagi memastikan pemantauan mutu udara dilaksanakan secara berkesan, data pencemaran didedahkan kepada orang ramai dan syarikat yang mencemarkan alam sekitar dipertanggungjawabkan.

Menurut badan pemikir itu, langkah sedemikian penting bagi memastikan krisis pencemaran udara yang berulang setiap tahun tidak terus mengorbankan nyawa penduduk.

Kajian tersebut menegaskan bahawa pemerintah perlu beralih daripada pendekatan bertindak selepas kebakaran berlaku kepada usaha pencegahan yang lebih tegas, termasuk memulihkan kawasan tanah gambut dan menghukum pihak yang bertanggungjawab terhadap pembakaran haram.